Księgi metrykalne urzędów stanu cywilnego – urodzeń, małżeństw i zgonów, pochodzące z 2 połowy XIX wieku oraz 1 połowy XX wieku.
Rękopisy oprawne wykonane na papierze maszynowym różnej jakości i trwałości. Składają się na nie w większości częściowo zadrukowane rubrykami karty, wypełnione różnego rodzaju tuszami i atramentami. Bardzo często posiadają dodatkowe, współczesne adnotacje wykonywane długopisami, a nawet kolorowymi pisakami. W ogromnej większości widnieją anilinowe odciski urzędowych pieczęci, najczęściej koloru czerwonego.
Obiekty te były użytkowane na przestrzeni wielu lat, co spowodowało bardzo liczne uszkodzenia mechaniczne, zwłaszcza przedarcia kart i nadwyrężenia ich krawędzi oraz grzbietów arkuszy. Często uszkodzenia te były naprawiane w trakcie użytkowania poprzez podklejanie ich paskami papieru lub w późniejszych okresach taśmą samoprzylepną. Obie metody w ogromnej większości powodowały dalsze uszkodzenia i potęgowały stopień degradacji papieru oraz przyczyniały się do utraty niektórych zapisów.
Zadaniem zabiegów konserwatorskich w przypadku tych obiektów było przede wszystkim zatrzymanie procesu destrukcji mechanicznej, usunięcie bardzo licznych podklejeń zasłaniających wpisy metrykalne, wzmocnienie mechaniczne kart oraz uzupełnienie ubytków przy zastosowaniu odpowiednich metod i materiałów konserwatorskiej jakości. Częstym elementem prac było wykonanie konserwacji istniejącej lub wykonanie nowej oprawy, dającej odpowiednie walory ochronne kartom ksiąg metrykalnych.
Wszystkie księgi zostały zaopatrzone w pudła ochronne wykonane z bezkwasowej tektury, zapewniające właściwe warunki przechowywania.
Brak dokumentacji fotograficznej spowodowany jest tym, iż księgi metrykalne zawierają dane osobowe, objęte ustawową ochroną.
Starodruk oprawny Kazania albo Wykłady Porządne Świętych Ewanielin Niedzielnych Przez cały rok, Samuel Dambrowski, Lipsk 1728
Druk oprawny wykonany na papierze czerpanym, oprawiony w okładki drewniane, oklejone czarną skórą. Na każdej okładce umieszczono po pięć okuć, guzów wykonanych z blachy mosiężnej. Po jednym w każdym narożniku okładki i piątym w jej centralnej części. Oprawa posiada również mosiężne zapinki umieszczone na skórzanych paskach, mocowanych dodatkowo małymi guzami mosiężnymi. Skóra okładek posiada ślepe tłoczenia ułożone ukośnie między narożnikami oraz wzdłuż krawędzi okładek i grzbietu.
Skóra oprawy naklejona na płótno lniane o grubym splocie, będące materiałem pośrednim między skórą a okładkami drewnianymi. Grzbiet organiczny. Blok uszyty na cztery, podwójne zwięzy sznurkowe. Karty bloku wykonane z papieru czerpanego.
Skóra oprawy bardzo przesuszona, z licznymi, drobnymi ubytkami na krawędziach okładki i narożnikach. Bardzo duży ubytek na grzbiecie, w jego górnej połowie. Guzy w większości uszkodzone, poprzecierane, niektóre niezachowane. Paski zapinek bardzo mocno uszkodzone, poprzecierane, z licznymi ubytkami. Oprawa luźna, w niewielkim stopniu spełniająca rolę ochronną dla bloku.
Papier pożółkły, z licznymi zabrudzeniami, zbrązowiałymi krawędziami oraz partiami przygrzbietowymi. Silne zażółcenia papieru wyklejkowego na przedniej i tylnej okładce, zapewne spowodowane zastosowanym klejem stolarskim. Niewielkie ubytki w obrębie kart początkowych i końcowych, przedarcia i przetarcia.
Wykonano konserwację kart w bloku, bez rozszywania, poza początkowymi i końcowymi składkami, które oczyszczono mechanicznie, następnie poddano kąpielom odplamiającym w gorącej wodzie, uzupełnieniu masą papierową i zaklejeniu z dodatkiem substancji podnoszących poziom kwasowości papieru do wartości alkalicznych. Karty w bloku zostały oczyszczone mechanicznie, a drobne rozdarcia i pęknięcia zostały wzmocnione bibułą japońską. W trakcie prac zrezygnowano z pierwotnie planowanego doszycia początkowych i końcowych składek oraz zachowania oryginalnego szycia bloku. Ze względu na bardzo słabe i zbutwiałe, oryginalne nici i sznurki, zdecydowano się na uszycie bloku w całości wraz z nowymi wyklejkami konserwatorskimi na nowych, podwójnych sznurkach lnianych i przy użyciu nowych bawełnianych nici. Zachowano oryginalny układ zwięzów sznurkowych i analogiczne do oryginalnego, mocowanie ich na okładkach.
.
Wykonano naprawę oryginalnych elementów oprawy polegającą między innymi na oczyszczeniu i natłuszczeniu skóry oprawy oraz uzupełnieniu brakujących fragmentów w partii grzbietowej oraz na krawędziach okładek i w narożnikach. Oczyszczono okucia, wykonano dublaż pasków skóry zapinek za pomocą skóry identycznej z użytą do uzupełnień oprawy. Nasadzono oryginalne okładki drewniane na rozczesanych zwięzach sznurkowych, zgodnie z pierwotnym sposobem. Oklejono grzbiet i okładki oryginalną skórą z uzupełnieniami, zdublowaną na nowe, lniane płótno o grubym splocie. Zrezygnowano z zastosowania oryginalnego płótna ze względu na niską wytrzymałość splotu i nici oraz silną deformację. Ponownie zamocowano okucia i paski z zapinkami. Podbarwiono przetarcia i otarcia skóry przy pomocy wodnej farby do skór konserwatorskich. Natłuszczono skórę natłuszczką konserwatorską.
.
.
Druk oprawny Kazania albo Wykłady Porządne świętych ewangielii niedzielnych przez cały rok, Samuela Dambrowskiego. Toruń 1889.
Druk oprawny wykonany na papierze maszynowym, oprawiony w okładki drewniane, oklejone czarną skórą. Na każdej okładce umieszczono po pięć okuć wykonanych z blachy mosiężnej, w kształcie kwadratu o boku 3,8 cm. Po jednej w każdym narożniku okładki i piątym w jej centralnej części ustawionym tak, że narożniki skierowane są w stronę krawędzi okładki. Każdy z kwadratów ma półokrągłe wycięcia (środkowy na każdym boku, a narożnikowe na dwóch bokach skierowanych w kierunku środka okładki) oraz wypukłości w postaci guzów w centralnej części, ukształtowane w blasze tworzącej okucie. Dodatkowo na grzbiecie, w jego dolnej i górnej części, umieszczono paski skóry o szerokości 1,5 cm, na których widoczne są guzy mosiężne o średnicy 0,6 cm, pierwotnie po trzy na każdym, z tym że jeden na dolnym pasku nie jest zachowany. Paski skóry mocowane są jedynie pod narożnikowymi okuciami umieszczonymi przy grzbiecie. Oprawa posiada również mosiężne zapinki umieszczone na skórzanych paskach.
Skóra oprawy bardzo przesuszona i poprzecierana, a jej lico, zwłaszcza na przedniej okładce i na grzbiecie, pokruszone z tendencją do odpadania. Skóra na grzbiecie w miejscu zgięcia okładek jest całkowicie przerwana i nie tworzy całości. Brak jednego z guzów na dolnym pasku skóry w partii grzbietowej. Pasek ten jest przerwany w miejscu styku z okuciem i przymocowany prowizorycznie sznurkiem. Skóra zapinek przesuszona, z ubytkami. Również na okładkach widoczne dziury w skórze. Okucia bardzo mocno zabrudzone i zaśniedziałe. Oprawa niezwiązana z blokiem, nie pełni funkcji ochronnej.
.
Papier bloku zażółcony i zbrązowiały. Kruchy, miejscami połamany z drobnymi ubytkami. Początkowe i końcowe karty odznaczają się większymi ubytkami. Karty lekko zabrudzone. Składki luźne, blok nie tworzy jednolitego kształtu. Szycie bloku uszkodzone, liczne luźne składki.
Wykonano konserwację kart w bloku, bez rozszywania, poza początkowymi i końcowymi składkami, które oczyszczono mechanicznie, następnie poddano kąpielom odplamiającym, uzupełnieniu masą papierową i zaklejeniu z dodatkiem substancji podnoszących poziom kwasowości papieru do wartości alkalicznych. Karty w bloku zostały oczyszczone mechanicznie, a drobne rozdarcia i pęknięcia zostały wzmocnione bibułą japońską.
Wzmocniono szycie bloku oraz doszyto konserwowane składki i wyklejki konserwatorskie. Wykonano konserwację oprawy i jej oryginalnych elementów. Skórę oprawy oczyszczono, natłuszczono, a osypujące się fragmenty lica zabezpieczono słabym roztworem Paraloidu.
Starodruki współoprawne „F. Babtistae Mantuani …” Argentorati 1518, „Polydori Vergilii Urbinatis …” Argentorati 1512, „Querela pacis undique …” Argentinae 1522.
Starodruki oprawne w oprawę tzw klasztorną, zwaną również mniszą: grzbiet i okładki do połowy szerokości oklejone skórą ze ślepymi tłoczeniami geometrycznymi i roślinnymi oraz figuralnymi. Blok uszyty na cztery zwięzy skórzane, wypukłe. Oprawa bardzo mocno uszkodzona, krawędzie drewnianych okładek nadwyrężone, przednia pęknięta w 2/3 szerokości – widoczne ślady nieumiejętnej naprawy. Drewniane okładziny poważnie uszkodzone w wyniku działalności owadów, drewno o bardzo słabej strukturze. Karty bloku pożółkłe, z zabrudzeniami i zaplamieniami. Początkowe karty odznaczają się dużymi ubytkami.
W trakcie konserwacji wykonano dezynfekcję obiektu oraz pomiar poziomu kwasowości papieru. Po demontażu okładzin stwierdzono brak możliwości wykorzystania ich do ponownej oprawy, zostały więc w trakcie procesu zastąpione przez nowe, a te dołączono do dokumentacji konserwatorskiej.
Po kąpielach w gorącej wodzie i uzupełnieniu ubytków masą papierową, papier przeklejono z dodatkiem substancji podnoszących poziom kwasowości do wartości alkalicznych. Blok został uszyty zgodnie z pierwotnym układem, na cztery zwięzy, w tym dwa środkowe podwójne. Obiekt oprawiono w oczyszczoną i zabezpieczoną oryginalną skórę z ubytkami uzupełnionymi skórą konserwatorską. Uzupełniono złocenia w tłoczeniach i zrekonstruowano zapinki mosiężne.
Starodruk oprawny „O Rzymie pogańskim i chrześcijańskim ksiąg dwoje”, Kraków 1610.
Starodruk pozbawiony oprawy, brak informacji na temat jej rodzaju i technologii, można jedynie przypuszczać po śladach na grzbietach, iż był uszyty na cztery zwięzy sznurkowe. Karty wykonane z papieru czerpanego. Papier kart pożółkły i lekko zabrudzony, bardzo bibulasty, miejscami zbutwiały. Bardzo liczne przedarcia i ubytki, krawędzie kart poszarpane.
W trakcie konserwacji obiekt poddano dezynfekcji, wstępnej analizie poziomu kwasowości papieru oraz delikatnemu procesowi oczyszczania mechanicznego. Karty zostały wykąpane w gorącejwodzie, dzięki czemu uległo osłabieniu zażółcenie kart. Ubytki uzupełniono masą papierową metodą mechaniczną, a karty zostały przeklejone z dodatkiem substancji podwyższającej poziom kwasowości papieru do wartości alkalicznych. Blok został uszyty na cztery zwięzy sznurkowe, wypukłe, a całość oprawiono w pełną skórę.
Rękopis oprawny „Disputationes …”
Rękopis pozbawiony oprawy, brak informacji na temat jej rodzaju i technologii. Karty wykonane z papieru czerpanego. Przed konserwacją karty rękopisu lekko zabrudzone z licznymi zaplamieniami i przebarwieniami spowodowanymi działalnością mikroorganizmów. Papier bibulasty z bardzo licznymi, drobnymi ubytkami, z wyjątkiem pierwszych 10 kart odznaczających się bardzo dużymi ubytkami mechanicznymi. Zaobserwowano początki procesu kamienienia bloku wskutek przerastania grzybni.
W trakcie konserwacji wykonano dezynfekcję obiektu oraz dokonano wstępnych badań poziomu kwasowości papieru. Ze względu na bibulastość papieru utrudnione było oczyszczanie mechaniczne, jednakże udało się w pewnym stopniu oczyścić karty przy pomocy delikatnych gumek w proszku. Po przeprowadzeniu pomyślnych prób odpornościowych atramentu wykonano kąpiele w ciepłej wodzie, dzięki czemu w znacznym stopniu usunięte zostały zażółcenia i zaplamienia. Odporność atramentu na wodę pozwoliła również na wykonanie uzupełnień masą papierową metodą mechaniczną, dzięki czemu bardzo liczne i drobne ubytki zostały w doskonały sposób wypełnione, a struktura papieru po przeklejeniu uległa znacznej poprawie. Dzięki zastosowaniu odpowiednich substancji odkwaszających doprowadzono poziom kwasowości papieru do wartości alkalicznych. Ze względu na wcześniejsze osłabienie papieru wykonano zwięzy taśmowe, a w trakcie oprawy pozorowane zwięzy sznurkowe, dzięki czemu pierwotny charakter oprawy został zachowany, a właściwości mechaniczne uległy znacznemu poprawieniu. Zastosowano neutralną oprawę półskórkową.
Starodruki „Kazania wielkopostne. Kazanie niektóre. Kazania na Niedzielę Świąteczną.” Kraków 1691 – 1724 (?).
Starodruki pozbawione oprawy, prawdopodobnie wcześniej współoprawne. Karty wykonane z papieru czerpanego. Przed konserwacją arkusze starodruków w większości pozbawione były grzbietów, karty zabrudzone, z zaciekami i brunatnymi plamami. Liczne ślady żerowania owadów. Papier bibulasty, pożółkły, z licznymi ubytkami i poszarpanymi krawędziami.
W trakcie konserwacji wykonano dezynfekcję obiektu oraz wstępne pomiary poziomu kwasowości papieru. Wykonano oczyszczanie mechaniczne papieru. Po zastosowaniu kąpieli w lekkim roztworze wybielającym, usunięto zażółcenia papieru oraz plamy i zacieki. Ubytki uzupełniono metodą maszynową za pomocą odpowiednio dobranej masy papierowej. Karty przeklejono z dodatkiem substancji podnoszącej poziom kwasowości papieru, aż do uzyskania odpowiedniego zapasu alkalicznego. Blok uszyto na zwięzy sznurkowe, wypukłe, a całość oprawiono w półskórek, często stosowaną formę oprawy w okresie, z którego pochodzą starodruki.
Starodruk oprawny „Meditationes de Prima Philosophia …” Renatus Des Cartes, Amsterdam 1678.
Starodruk oprawny w okładki papierowe z kartami wykonanymi z papieru czerpanego. Przed konserwacją oprawa była luźno związana z blokiem, okładki wypaczone i pofalowane. Blok książki luźny, karty pofalowane, brudne, w większości z zaciekami koloru jasno- i ciemnobrązowego. Spora część kart z ubytkami.
W trakcie konserwacji wykonano dezynfekcję obiektu oraz wstępne pomiary poziomu kwasowości papieru. Wykonano oczyszczanie mechaniczne papieru. Dzięki kąpieli w gorącej wodzie usunięto większość zaplamień i zacieków. Po kąpielach ubytki uzupełniono masą papierową o odpowiednio dobranych parametrach, następnie karty przeklejono z dodatkiem substancji podnoszącej poziom kwasowości papieru, aż do uzyskania odpowiedniego zapasu alkalicznego. Blok został uszyty na trzy zwięzy sznurkowe, oprawę wykonano z brązowej skóry konserwatorskiej.
